Музей ім. Пятра Дзмітрыевіча Урублеўскага

Як горад-фенікс стаіць на ўсходніх межах Беларусі слаўны некалі Мсціслаў. Так падобны да дзясяткаў іншых “малых” гарадоў, і так не падобны да іх…
Помнікі даўніны, сляды вялікіх бітваў, легенды і паданні ўваскрашаюць у памяці старонкі гераічнага і слаўнага мінулага, даносяць да нас звесткі пра жыццё нашых далёкіх продкаў. 
Сёння гэта «кропля, аскепак люстэрка, у якім адлюстроўваюцца сонца і зоркі і ўся няпростая гісторыя Беларусі»
Як захаваць гэтую сапраўды неацэнную спадчыну ў наша стагоддзе сучасных тэхналогій? Гэтае пытанне займае розумы людзей па-сапраўднаму закаханых у сваю Радзіму, у яе культуру, традыцыі. Вывучаць гісторыю можна па-рознаму: чытаючы ў падручніках, гледзячы кінастужкі, а можна збіраць яе па макулінках беражліва адчышчаючы ад пласта бруду і аднаўляючы ў адзінае цэлае кавалачак за кавалачкам аскепкі мінулых гадоў і стагоддзяў…
Сёння мы адчыняем дзверы гісторыка – краязнаўчага музея 17 стагоддзя які належаў Тупічэўскаму манастыру і які з 2003 года носіць імя яго заснавальніка Пятра Дзмітрыевіча Урублеўскага.
Разумны, мудры і добры погляд сустракае нас пры ўваходзе ў музей. Погляд дзіўна ўсебакова адоранага чалавека, які спалучае ў сабе высокае педагагічнае майстэрства з такімі ж чалавечымі маральнымі якасцямі.
Будучы хлопчыкам, Пётр Дзмітрыевіч часта знікаў у Тупічаўскім манастыры. Манашкі яго вадзілі па келлях, дзе пахла воскам і старымі сценамі. Калі ў 30-я гады манастыр зраўнялі з зямлёй, у Пятра Дзмітрыевіча зямля сыходзіла з-пад ног. З гэтага часу Урублеўскі стаў збіраць на закінутых храмах розныя рэчы (абразы, лампадкі, начынне) І ўсё гэта назапашвалася і захоўвалася ў яго доме. Калі ў 1967 годзе ў школе было вырашана адкрыць краязнаўчы музей, многія з рэчаў, сабраных Пятром Дзмітрыевічам, былі перададзены ў якасці першых экспанатаў. У школе П. Д. Урублеўскі арганізаваў лялечны тэатр. Лялькі, зробленыя рукамі дзяцей (волаты, прынцэсы, кашчэй несмяротны) знайшлі сваё месца ў школьным музеі. Як дзіўна падобныя яны на персанажаў каханых намі казак, з якой дзівоснай дакладнасцю яны выяўляюць настрой сваіх герояў (радасць, гнеў, засмучэнне, страх).
Маленькая карцінная галерэя Мсціслаўскіх краязнаўцаў: уласных карцін Пятра Дзмітрыевіча, якія захавалі для нас, калісьці велічны выгляд кляштараў і цэркваў мсціслаўшчыны, ад шматлікіх з якіх засталіся толькі руіны… шматлікія з іх мы можам бачыць толькі на карцінах… Невялікі паварот і мы пападаем у экспазіцыйную залу “Сялянскі побыт” прадстаўленую макетам сялянскай хаты, аформленай у старажытных традыцыях, прыладамі працы, кухонным начыннем. Сярод экспанатаў музея знаходзяцца старажытная ступа, жорны, плеценыя кораба і кошыкі, нажны калаўрот, ручны ткацкі станок, лапці, драўляны каваны куфар для захоўвання адзення. Побыт селяніна — прылады працы, адзенне старога часу і адноўленая ў сучаснай манеры, ручнікі, дарожкі. Не толькі здзіўляюць, але і ў параўнанні з жыццём сучаснага беларуса прымушаюць схіліцца перад развіццём навукова-практычнага прагрэсу.
        Пару прыступак па лесвіцы і мы трапляем у залу баявой славы, у якой размясціліся стэлажы «Археалагічнай экспазіцыі». Тут прадстаўлены экспанаты, знойдзеныя падчас раскопак у 1969 годзе на Замкавай гары, археалагічнай экспедыцыяй Акадэміі Навук СССР пад кіраўніцтвам Л.У. Аляксеева, актыўную дапамогу ў якой аказвалі хлопцы школы для глухіх дзяцей на чале з П.Дз. Урублеўскім. Каменныя сякеры, ключы (15 -16 стагоддзі), уток для дзіды, нажы, шкляныя бранзалеты, пацеры (13 стагоддзі) старадаўні скураны абутак (16 стагоддзі), фрагменты дэкаратыўнай пліткі ўжывальнай з 12 стагоддзі для аздаблення сцен, печаў і падлог у храмах і манастырах, меркавана вырабленых знакамітым мсти. Побач з імі ў дзіўным спалучэнні — рэчы з былых маёнткаў: прасы, кавамолкі, табакеркі, самавары. Тут ёсць шмат ганчарных вырабаў, медны посуд, бязмены, газавыя лямпы і драўляная страва, спаршы — дзве пасудзіны змацаваных адной ручкай, у якіх насілі ежу і пітво на полі. Усё гэта дапамагае адчуць, прафантазіраваць сучаснаму школьніку побыт старажытнага беларуса.
Жадаецца звярнуць адмысловую ўвагу на дыярамы, выстаўленыя ў нашым музеі выкананыя Пятром Дзмітрыевічам і яго выхаванцамі з простага і даступнага матэрыялу – пластыліну. Сапраўды здзіўляе прафесіяналізм і цярпенне, з якім ствараліся аб’ёмныя пластылінавыя постаці, у дакладнасці, якія перадаюць не толькі сілуэты, але кожны рух, кожны жэст чалавека, якога яны малююць. У дыярамах узноўлены падзеі Вялікай Кастрычніцкай Рэвалюцыі, жыцця — дзейнасці Уладзіміра Ільіча Леніна.

Неаценная роля беларускага народа ў Вялікай Айчыннай вайне не засталася па-за аглядам музея. Пра ваенныя падзеі, гераічныя бітвы, нягоды, якія выпалі на плечы нашага народа, расказвае экспазіцыя “Гады, апаленыя вайной”. Экспанаты для гэтай экспазіцыі збіраліся па макулінках у былых удзельнікаў выенных дзеянняў і сваякоў. Шэраг экспанатаў былі знойдзены падчас паходаў па месцах баявой славы: шынель, каскі, саперная рыдлеўка,магазінная частка кулямета, пісталет, гільзы, радыерэпрадуктар – усе гэта нзнайшло месца ў нашым музеі.   

Для старэння больш яркіх уяўленняў аб гэтых падзеях навучэнцамі школы створаны дыярамы “Абаронцы Брэсцкай крэпасці”, “Партызаны ў лесе”, “Расстрэл мірных жыхароў”. Аформлены альбом пра Герояў СССР “Знакамітыя землякі”. Многія гады музей з’ўляецца магутным цэнтрам патрыятычнага выхавання навучэнцаў, у рамках якога праводзяцца ўрокі памяці, гістарычныя вечары. Матэрыял, сабраны ў музеі цікавы людзям рознага ўзросту і розных краін.
         Вось што пісаў пра музей намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Дэфекталогія» — Бірукоў В.У.: “Праца, праведзеная навучэнцамі школы па стварэнні музея, захапляе. Такому музею могуць пазайздросціць як сталічныя, так і замежныя школы”.